:
یکی از نگرانی های کشورهای جهان دراین دوران، عقب افتادگی ازحرکت سریع وپر شتاب توسعه است. یکی از شاخص های توسعه یافتگی کشور ها توسعه اقتصادی و به تبع آن توسعه صنایع است، برای دستیابی به آن نیاز به تأمین انرژی الکتریکی موردنیاز صنایع میباشد، کشورهای درحال توسعه جهان در پی افزایش تولید برق از راه احداث نیروگاههای جدید هستند.
کشور ایران که قرار است مسیر رشد وتوسعه را در قالب سند چشم انداز وبرنامه های توسعه بپیماید،احداث وتوسعه نیروگاههای جدید برای پاسخگویی به تقاضای روزافزون انرژی برق (نرخ رشدآن در حال حاضر بین 7 تا 8 درصد درسال میباشد) را در دستور کار خویش قرار داده است.
اما زمان دسترسی به منابع مالی بدون هیچ کم وکاستی برای احداث نیروگاه های جدید گذشته است واکنون باید برای غلبه براین چالش راهکار دیگری پیدا کند اکنون باید باتکیه برعلم ودانش و بهکارگیری فنآوریهای جدید به دنبال حل مشکلها ورفع چالشها بود. درجهان امروزتأمین منابع مالی برای اجرای پروژههای عمرانی و زیربنایی از مهمترین مسائل در زمینه مدیریت مالی است که همگام با سایر علوم با سرعت زیادی در حال پیشرفت و گسترش میباشد ، به نحوی که تقریبا هیچ پروژهای بدون کمک گرفتن از ابزارهای این دانش به نتیجه نمیرسد. با این دانش میتوان از منابع موجود مالی استفاده بهینه نمود و جهت اجرای بهتر پروژهها برنامهریزی نمود .
افزایش سرمایه گذاری پیش شرط قطعی توسعه اقتصادی است وشیوههایی که جوامع مختلف برای تأمین مالی پروژه های سرمایهگذاری ابداع یا انتخاب میکنند ، نقش مهمیدر تسهیل سرمایهگذاری ، ودرنتیجه ، تسریع توسعه اقتصادی آن جوامع ایفا میکند.
امروزه جوامع بشری با سرعت بسیار زیادی به سوی توسعه در حال حرکت هستند . توسعهای که در سایه آن امکان بهبود کیفیت و رشد بلندمدت اقتصادی و رفاه اجتماعی وجود داشته باشد . از اینرو یکی از معیارهای اندازهگیری و ارزشگذاری کشورها ، سرعت توسعه میباشد .
بیشک یکی از کلیدهای دستیابی به رشد بلندمدت اقتصادی،توسعه مالی است . مطمئناً کشورهایی در مسیرتوسعه قرارخواهند گرفت که با بررسی و مطالعه نیاز جوامع خود ، پروژهها و طرحهای بزرگ و کوچکی را تعریف نموده و نسبت به اجرای آنها اقدام نمایند. امروزه نیز شاهد آن هستیم که پروژههای بسیار بزرگ عمرانی، صنعتی، تحقیقاتی و… در گوشه و کنار جهان در حال اجراء میباشد و حجم زیادی از منابع مالی را به خود جذب نمودهاند .
این پروژهها نیز تنها درصورتی با موفقیت به تحقق خواهند پیوست که بتوان ابعاد مختلف آن را با ابزارها و روشهای نوین علمیمدیریت نمود. یکی از این روشهای نوین علمی، علم مدیریت مالی است که همگام با سایر علوم با سرعت زیادی در حال پیشرفت و گسترش
میباشد ، به نحوی که تقریبا هیچ پروژهای بدون کمک گرفتن از ابزارهای این دانش به نتیجه نمیرسد. با این علم میتوان از منابع موجود مالی استفاده بهینه نمود و جهت اجرای بهتر پروژهها برنامهریزی نمود .
تأمین منابع مالی اولویت اصلی پیشرفت هرپروژهای محسوب میگردد ، با توجه به اینکه در سالهای اخیراز راههای مختلف مانند فروش اوراقمشارکت با افزایش جذب نقدینگی بازار پول کشور روبهرو بودهاست، طراحی و انتشار اوراق مشارکت، ابزاری مالی و شیوهای جدید را در تأمین مالی طرحهای عمرانی- انتفاعی دولت و طرحهای سودآور شرکتها و سایر مؤسسههای انتفاعی پدید آورد که در عین حال زمینه مشارکت عمومیرا در سرمایهگذاری در این گونه طرحها فراهم کرد. اما در عمل این روشها هم نتوانستهاند بهطور کامل نیازهای مالی پروژهها را مرتفع سازند.
اندیشیدن راهکاری برای تأمین منابع مالی مورد نیاز پروژه از مراحل اولیه اطمینان از به انجام رسیدن پروژه است. در این بین مسأله جذب منابع مالی خارجی راهکاری مورد توجه برای تأمین مالی پروژهها با حجم مالی بالا میباشد. هر چه نیاز مالی، حجم مالی و حساسیت پروژه بالاتر باشد توجه طرفین معامله برای مهیا کردن شرایط بهتر و دقیقتر بیشتر میشود.
در کشور ما که براساس دستهبندی بانک جهانی کشوری درحال توسعه محسوب میشود و نیاز به ساختارهای زیربنایی دارد، مسأله جذب منابع خارجی مهم و موردتوجه است. نکته مهم در این زمینه اهمّیت نقش کشور میزبان پروژه در برقراری ثبات و امنیت در زمینههای اقتصادی ، سیاسی، قوانین و مقررات و عوامل و زمینههای مورد توجه هر صنعت و کشور برای جذب منابع خارجی میباشد. مسأله ریسکها و مدیریت صحیح آنها نیز مسألهای است که میتواند در مورد تأمین مالی پروژه بسیار تأثیرگذار و مورد توجه باشد. این تأمین مالی میتواند در حالت کلی به شکل استقراض از بانکهای خارجی یا مؤسسههای مالی بینالمللی یعنی همان شکل وام که در اصطلاح به آن فاینانس میگویند باشد یا به شکل سرمایهگذاری خارجی باشد. استفاده از منابع مالی و خطوط اعتباری خارجی که در ایران به نام فاینانس متداول گردیده برای اجرای پروژهها و خرید تجهیزها و کالاهای سرمایهای طرحهای تولیدی و همچنین خدمات فنی و مهندسی پروژهها، براساس قراردادهای مالی منعقده با اعتباردهندگان خارجی صورت میپذیرد.
اکثر سرمایهگذاران دردنیا و اقتصادهای پیشرفته کمتر از 30 درصد منابع مالی پروژهها را خود تأمین میکنند و 70 درصد مابقی آن را از طریق روشهای مختلف تأمین منابع مالی تجهیز میکنند .
اما در ایران و پروژههای عمرانی که توسط دولت انجام میپذیرد ، تنها منابع موجود ، منابععمومیو یا فروش اوراقمشارکت و فاینانس با اخذ سودهای کلان میباشد ، که این مسئله سبب روبرو شدن با محدودیت منابع روبهرو است.
فصل اول: کلیات تحقیق
بیان مسئله پژوهش:
درکشور ما اجرای پروژه های عمرانی عمدتاً ازمحل منابع عمومیتوسط دولت تأمین میشود،از سوی دیگر به نظر میرسد مدیریت مالی طرحها درخصوص تأمین مالی به هنگام ، به صورت کارا عمل نمیکند. مشکلاتی که گریبانگیر این طرحها میباشد به طور مثال عبارت است از:
a) طولانی شدن دوره اجراء ونهایتاً تاخیردر بهره برداری
b) افزایش هزینه های کارفرمایی
c) هزینه های تعدیلهای پیمانکاران
با رشد 7 تا 8 درصدی مصرف برق درکشور نیاز سالانه حدود 5 هزار مگاوات ظرفیت جدید شبکه برق کشور میباشد. زمان دسترسی به منابع مالی بدون هیچ کم وکاستی برای احداث نیروگاههای جدید گذشته است واکنون باید برای غلبه براین چالش راهکار دیگری پیدا کرد. اکنون میطلبد که باتکیه برعلم ودانش وبکارگیری فنآوریهای جدید به دنبال حل مشکلها ورفع چالشها بود.باتوجه به لزوم استفاده از انرژی های تجدیدپذیر میتوان گفت که به جای سوخت های فسیلی،برق ازطریق انرژی های تجدید شونده مانند نیروگاههای برقآبی تولید میگردد.
به گفته منابع ذیصلاح حوزه انرژی تولید هرکیلووات برق توسط منابع انرژی تجدیدپذیر مثل باد،آب،خورشید،زمین گرمایی،امواج دریا، جزر و مد از تولید2 تن گاز منواکسید کربن که یکی از عوامل گرم شدن زمین است جلوگیری میکند ویا تولید هرکیلووات برق توسط منابع انرژی تجدیدپذیر معادل کاشت80 درخت برای تصفیه هوا عمل میکند. این عوامل منافع مادی قابل محاسبه ای دارد که این تحقیق سعی در محاسبه ونشان دادن آن دارد. به جز منافع مادی ذکر شده منافع فراوان غیر مادی نیز وجود دارد که درصورت لزوم قابلیت معادل سازی به واحد پولی رادارد. تمامیموارد ذکر شده دال براهمّیت تأمین مالی به هنگام،جهت اجرای طرح های نیروگاهی برق آبی میباشد. [i] [ii]
به عبارتی دیگر هزینه فرصت از دست رفته حاصل از دیرشدن بهره برداری ازنیروگاههای برقآبی باتوجه به تولید انرژی بدون استفاده از سوخت های فسیلی چقدر میباشد؟
میتوان راهی ویا روشی برای تسریع درتأمین مالی این گونه طرحها پیشنهاد داد تا این هزینه فرصت از دست رفته به حداقل کاهش وبه تبع آن بازده سرمایهگذاری افزایش یابد ؟
باتوجه به این که طرح های نیروگاههای برقآبی ازجمله طرح های بزرگ وزیربنایی میباشند وجهت اجراء آنها نیاز به سرمایهگذاریهای فراوانی است وتاخیر در تأمین منابع مالی موردنیاز باعث به درازا کشیده شدن دوران ساخت شده که آن نیز باعث افزایش قیمت تمام شده میشود این تحقیق درپی آنست که میزان همبستگی زمان دریافت اعتبارها وعملکرد فیزیکی طرح را اندازه گیری وسنجش نماید .
اهمّیت و ضرورت پژوهش:
یکی ازچالش های کلیدی آینده درتوسعه پایدار، تأمین مالی سدهای بزرگ به شمارمیرود به گونهای که کارگاههای تخصصی و بین المللی به این عنوان درکشورهای چون انگلستان[1] سوئیس[2] برگزار گردیده وبه ارزیابی نمونههای از این گونه سدها میپردازند.از میان 37 نمونه 17 سد بزرگ در سراسر جهان برای یافتن مؤسسههای مالی درگیر درتأمین مالی آنها انتخاب گردید که نام برخی از آنها عبارتند از:
1- سد”بیرسیک”[3] درترکیه1996-1999میزان تولیدبرق 2.5گیگاوات درسال
2- سد”نم2″[4] درلائوس2003-2006 میزان تولیدبرق1.07گیگاوات درسال
3- سد “سردارسروار”[5] درهند میزان تولیدبرق 14.5گیگاوات درسال
4- سد”سه دره”[6] درچین1994-2009 میزان تولیدبرق 18.2گیگاوات درسال
5- سد”هوور”[7]درآمریکا1931-1936 میزان تولیدبرق4000گیگاوات درسال
این سدها باوجود اختلاف از نظرشیوههای تأمین مالی همگی از نظرزمان دوره ساخت بین3تا5 سال به خودتخصیص دادهاند که برابر زمان پیشبینی شده آنهاست.
ولی یکی از سدهای موفق دنیا که توانست با تأمین مالی بههنگام عملکرد فیزیکی طرح را بهبود بخشد سد “هوور” در ایالات متحده آمریکا میباشد که توانست با اتمام طرح در2سال زودتر از زمان بیش بینی شده زمان بهره برداری را جلو آورده و از نیروگاه ساخته شده، برق مصرفی دوایالت را تأمین و از محل فروش برق تولیدی بازگشت سرمایه اولیه را سرعت بخشد.
[1] Key Challenges for the future: Financing Dams and Sustainable Development، April 2004، Alberto T. Calcagno
[2] Policies and Practices in financing large dams،April 2003،Janette Worm،Jan Maarten Dros (AIDEnvironment(Jan Willem van Gelder (Profundo(
[3] Birecik
2 Sardar Sarovar
[5] Sardar Sarovar
[6] Three Gorgfs
[7] Hoover
[i] سایت : www.en.wikipedia.Org/wiki/renewable energy
[ii] سایت : www.sima.jamejamonline.ir